Në shtator, eksportet e naftës nga Lindja e Mesme mbetën nën presion, ndërsa çmimi i Brent kaloi përsëri mbi 100 dollarë për fuçi në disa momente të muajit. Reuters raportoi se pasiguritë rreth furnizimit dhe rezervave globale po e bëjnë tregun më të ndjeshëm ndaj çdo ndërprerjeje të re.
Kjo është e rëndësishme edhe për ekonomitë që nuk kanë lidhje të drejtpërdrejta tregtare me Iranin. Energjia është një input bazë për transportin, prodhimin dhe një pjesë të madhe të zinxhirit të furnizimit.
Nga nafta te inflacioni shqiptar
Për konsumatorin shqiptar, kanali më i drejtpërdrejtë është karburanti.
Një rritje e qëndrueshme e çmimit të naftës mund të rrisë kostot e transportit dhe të bizneseve, duke ushtruar presion gradual edhe mbi çmimet e mallrave dhe shërbimeve.
Banka e Shqipërisë ka vlerësuar se rritja e çmimeve ndërkombëtare të naftës mund të kalojë në inflacionin vendas. Në analizën e saj për vitin 2026, banka e lidhi rritjen e naftës me një rritje të pritshme të inflacionit të importuar dhe theksoi se konflikti në Lindjen e Mesme mbetet një burim i rëndësishëm pasigurie për ekonominë shqiptare.
Pra, një krizë gjeopolitike shumë larg Shqipërisë mund të shfaqet në një mënyrë shumë konkrete: më shumë kosto për të lëvizur, për të prodhuar dhe për të konsumuar.
Po kursi i këmbimit dhe normat e interesit?
Efekti nuk ndalet te çmimi i naftës.
Në periudha pasigurie, tregjet globale mund të zhvendosin kapitalin drejt monedhave dhe aktiveve që perceptohen si më të sigurta. Kjo mund të ndikojë në kursin e këmbimit dhe, për ekonomitë e vogla e të hapura, në koston e importeve.
Ndërkohë, nëse rritja e energjisë ushqen inflacion më të lartë dhe më të qëndrueshëm, bankat qendrore mund të kenë më pak hapësirë për politika monetare më lehtësuese. Në Shqipëri, kjo do të ishte veçanërisht e rëndësishme për familjet dhe bizneset me kredi me norma të ndryshueshme.
Banka e Shqipërisë e ka mbajtur normën bazë në 2.5% dhe ka theksuar se politika monetare do të vijojë të monitorojë me kujdes zhvillimet e çmimeve dhe tregjeve ndërkombëtare.
Kjo do të thotë se një goditje e jashtme nuk përkthehet automatikisht në norma më të larta në Shqipëri. Por sa më e gjatë dhe e fortë të jetë rritja e kostove të energjisë, aq më e rëndësishme bëhet për bankat qendrore të vlerësojnë nëse inflacioni është kalimtar apo po bëhet më i qëndrueshëm.
Sa larg është realisht kriza nga Shqipëria?
Lidhja është më e afërt nga sa duket.
Shqipëria importon energji dhe mallra, ndërsa ekonomia është pjesë e një tregu europian që ndikohet drejtpërdrejt nga zhvillimet në tregjet globale të energjisë dhe financave.
Prandaj, pyetja nuk është nëse Shqipëria ka ekspozim të drejtpërdrejtë ndaj Iranit. Pyetja është sa gjatë dhe sa fort do të zgjasë tronditja në tregjet globale.
Nëse tensionet zbuten dhe rrjedhat e energjisë normalizohen, presioni mund të jetë i kufizuar. Nëse ndërprerjet zgjasin, efekti mund të kalojë gradualisht nga nafta te inflacioni, nga inflacioni te politika monetare dhe më pas te kostoja e financimit.
Burimi: Reuters • Banka e Shqipërisë
FINARCH REKOMANDON
Mos planifikoni financat tuaja sikur tregjet të jenë gjithmonë të qeta.
Krizat gjeopolitike tregojnë se një ngjarje në një pjesë të botës mund të ndikojë shumë shpejt në koston e jetesës dhe të financimit në një vend tjetër.
Për familjet dhe bizneset, kjo do të thotë të mos shikojnë vetëm normën e interesit apo çmimin e sotëm, por edhe sa e qëndrueshme është zgjidhja financiare ndaj ndryshimeve të tregut.
Para një kredie, investimi apo vendimi financiar, vlerësoni skenarë të ndryshëm: çfarë ndodh nëse kostot rriten, nëse kursi ndryshon apo nëse normat e interesit qëndrojnë më të larta për më gjatë?
Rekomandimi ynë:
Mos merrni vendime financiare vetëm mbi bazën e kushteve të sotme. Krahasoni alternativat, kuptoni rrezikun dhe planifikoni me një horizont më të gjatë.
Sepse ekonomia globale mund të jetë larg. Por efekti i saj mund të jetë shumë pranë nesh.
Ky material ka karakter informues dhe nuk përbën këshillim individual për investime.